Рабигыль-әүвәл — күңелләрне пакьли торган рухи яз ул.
13 августта кояш баю белән мөселман дөньясына бөтен кешелек өчен иң олуг соңгы Илче — Мөхәммәд салләллаһү гәләйһи үә сәлләм дөньяга килгән мөбарәк Рабигыль-әүвәл, ягъни Мәүлид ае аяк басты.
Быел бу ай безгә изге җомга кичәсе белән кереп, янә җомга көнендә тәмамлануы белән үзенчәлекле. Ни өчен бу айны ислам дөньясында аерым бер сагыш һәм шатлык белән каршы алалар? Сөекле Пәйгамбәребез мәүлиден билгеләп үтү безнең халкыбызга нинди рухи мирас калдырган?
«Беренче яз» нинди мәгънә йөртә?
«Рабигыль-әүвәл» сүзе гарәп теленнән тәрҗемә иткәндә «беренче яз» яки «язның башы» дигәнне аңлата. Бу исем исламга кадәрге чорда ук чорларның табигатьтәге яз фасылына туры килүеннән алынган булган. Ләкин ислам тарихы башлангач, гәрчә ай календаре буенча Рабигыль-әүвәл ел саен төрле фасылларга күчеп йөрсә дә, бу айның эчке мәгънәсе үзгәрми кала. Бу ай — чын мәгънәсендә иманлы җаннарның, рухи дөньяның яз чоры. Наданлык, караңгылык кичеп, кыргыйлыкта яшәгән җәмгыятькә Пәйгамбәребез кояш кебек нур һәм Күркәм холык алып килә.
Шунысы кызык: Аллаһ Тәгалә Коръәндә Мөхәммәд Мостафаны (с.г.в.) «Бөтен галәмнәргә рәхмәт буларак кына җибәрдек», — дип атый. Нәкъ менә Рабигыль-әүвәл аенда без, мөселманнар, Раббыбызның безгә кылган бу бөек рәхмәтен, Пәйгамбәребез аша ирешкән Коръән-Кәрим нигъмәтен тагын да тирәнрәк аңларга омтылабыз.
Айның әһәмияте: өч зур тарихи борылыш
Күпләр Рабигыль-әүвәл аен тик Мәүлид (туган көн) буларак кына белә. Әмма ислам дине тарихына күз салсак, бу чор безгә бөтен дөньяның йөзен үзгәрткән өч зур вакыйга белән кыйммәтле:
- Пәйгамбәребезнең тууы (Мәүлид): Күпчелек ислам галимнәренең фикере буенча, Мөхәммәд (с.г.в.) Рабигыль-әүвәл аеның 12 нче көнендә дөньяга килә. Бу төнне җир йөзендә могҗизалар кылына, потлар ава, Сава күле кибә — яңа дәвер башлануы игълан ителә.
- Ислам календареның нигезе — Һиҗрәт: Аллаһның Илчесе үзен кысрыклаган Мәккә шәһәреннән Мәдинәгә нәкъ менә шушы айда күчеп җитә. Рабигыль-әүвәл аенда Мәдинә янындагы Куба дигән урында ислам тарихындагы беренче мәчет төзелә һәм беренче тапкыр ачыктан-ачык Җомга намазы укыла.
- Фәни дөнья белән хушлашу: Иң авыр һиҗрәт — Пәйгамбәребезнең Раббыбыз хозурына күчүе дә (вафаты) һиҗри 11 нче елның нәкъ менә 12 нче Рабигыль-әүвәл көненә туры килә. Шул сәбәпле, бу ай мөэминнәр күңелендә тирән сагышны һәм югалту ачысын да уята.
Татар халкында Мәүлид традициясе
Пәйгамбәребезнең туган көне (быел ул 24 нче августтан 25 нче августка каршы төнгә туры килә) татар мөселман мәдәниятендә гасырлар буе аерым бер милли төсмер белән бәйрәм ителгән. Безнең бабаларыбыз Мәүлидне бер көн генә түгел, ә гомумән әлеге ай дәвамында олылап каршы алганнар.
Мәчетләрдә, өйләрдә «Мәүлид ашлары» уздыру — милли йолаларыбызның берсе. Биредә ата-бабаларыбыз олуг вәгазьләр тыңлаган, Коръән укыган һәм, иң мөһиме, татар иҗатчылары язган махсус парчаларны — «Мәүлид мөнәҗәтләрен» һәм Суфи Аллаһиярның, Кул Галинең әсәрләрен көйләп укыганнар. Балаларга Пәйгамбәребезнең балачагы, сабырлыгы, гаделлеге турында хикәятләр сөйләү, аларга күчтәнәчләр тарату традициясе яшәгән. Мәүлид ашы — гаиләләрне, туганнарны һәм күршеләрне берләштерүче, үзара дуслыкны ныгытучы олы бер сәбәп булган.
Бу айны ничек уздырырга? Дини вәгазь һәм киңәшләр
Айның фазыйләтен тану нидән гыйбарат? Рабигыль-әүвәлне бер төркем дин галимнәре мәҗбүри бәйрәм дип санамаса да, Коръәндә әйтелгәнчә, Пәйгамбәребезне олылау һәм аңа салаватлар әйтү — һәр мөселманның бурычы. Бу көннәрдә ирешә торган төп гамәлләр:
Сирәне (биографияне) өйрәнү: Пәйгамбәребезнең тормыш юлын, хатыннары, балалары белән мөнәсәбәтен өйрәнергә иң кулай вакыт. Ул ничек сөйләшкән, күршеләре белән нинди булган — шуларны өйрәнеп, тормышыбызга кертү кирәк.
Салаватларны арттыру: Аллаһның Илчесенә йөрәк түреннән чыгарып салават әйтү укучының гөнаһлары ярлыкануга һәм догалары кабул булуга сәбәпче.
Дүшәмбе көннәрендә ураза тоту: Сахәбәләр сорагач, Пәйгамбәребез: «Минем туган көнем һәм миңа беренче аятләр иңгән көн — дүшәмбе, шуңа күрә мин бу көнне ураза белән уздырам», — дип җавап биргән.
Хәйриячелек һәм күркәм холык: Бу айда мохтаҗларга ярдәм итү, аш-су өләшү, ренҗеткән кешеләрне гафу итү Пәйгамбәребез сөннәтен турыдан-туры тормышка ашыру булып тора.
Күңел яңаруы
Мәүлид ае — бары тик тарих битләрен актару яки мәҗлес оештыру гына түгел. Бу — безнең һәрберебез өчен үз-үзебезгә имтихан бирү чоры. «Мин бүген Пәйгамбәребез Мөхәммәднең (с.г.в.) калдырган үрнәгенә туры киләмме? Минем холкым гаделме, сабырмы, мәрхәмәтлеме?» дигән сорауларга җавап эзләү вакыты.
Рабигыль-әүвәл ае һәр йортка бәрәкәт, күңелләребезгә иман нуры, җаннарыбызга пакьлек алып килсен. Пәйгамбәребезнең күркәм холкы һәркайсыбызга өлге булсын, кылган догаларыбыз кабул ителсен.
- Рәфкать Шаһиев әзерләде