Сосновский балтырганына каршы көрәш: авыл хуҗалыгы җирләре, табигать һәм кеше сәламәтлеге өчен куркыныч

Сосновский балтырганына каршы көрәш: авыл хуҗалыгы җирләре, табигать һәм кеше сәламәтлеге өчен куркыныч  

Татарстанның «Россельхозцентр» филиалы белгечләре һәр елны республика районнарында һәм шәһәрләрендә Сосновский балтырганы таралу дәрәҗәсен күзәтәләр һәм мониторинг үткәрәләр. Тикшеренүләр нәтиҗәсендә, бу куркыныч инвазив үсемлек белән капланган җирләр күләме арту тенденциясе күзәтелә.  

2022 елда Татарстанда борщевик белән зарарланган җирләр мәйданы 1,38 мең га, 2023 елда – 1,65 мең га, 2024 елда – 1,595 мең га (29 муниципаль районда). 2025 елның 24 июненә хәл буенча, иң күп зарарланган районнар: Югары Ослан районы (745,38 га), Балтач (152,62 га), Питрәч (111,0 га), Арча (105,0 га), Лаеш (94,4 га) һәм Әгерҗе (40,3 га).  

2024 елда республикада гербицидлар белән эшкәртү 0,325 мең га җирдә, ә агротехник чаралар – 0,699 мең га җирдә үткәрелгән. 2025 елның беренче яртыеллыгында гербицидлы эшкәртү 0,439 мең га, агротехник чаралар – 0,311 мең га җирдә башкарылган.  

Татарстанда Сосновский балтырганына каршы региональ программа кабул ителгән. 2021 елның 23 апрелендә Татарстан Министрлар Кабинетының № 276 карары чыгарылган, бу документ муниципаль районнарга һәм шәһәр округларына субсидияләр бирү тәртибен билгели.  

Хәзерге вакытта РФ Дәүләт Думасы депутатлары җир хуҗаларына зур штрафлар кертүне күздә тота торган законопроект эшләп җибәрәләр. Бу чараның максаты – авыл хуҗалыгы җирләрен, тирә-як мохитне һәм кешеләрне агулы үсемлектән саклау. Закон проектының беренче укуы үткәрелгән. Штрафлар күләме: шәхси кешеләр өчен – 20–50 мең сум, юридик затлар өчен – 400–700 мең сум.  

Сосновский балтырганы нәрсә белән куркыныч?
- Үсемлекнең биеклеге 3–4 метрга җитә.  
- Бер үсемлек 20 меңнән 100 меңгәчә орлык бирә.  
- Фурокумариннар тирегә эләккәндә көчле янулар китереп чыгара.  
- Үсемлек җирне үзгәртә, башка төрләрне үстер.  
- Ел саен 10–15% яңа җирләрне били.  

Сосновский балтырганы белән көрәшү ысуллары*
1. Агротехник чаралар: 
   - Җирне сөрү, эшкәртү, культуралы үсемлекләр (мәсәлән, ашлык яки бәрәңге) утырту.  
2. Механик юл:  
   - Үсемлекне кисеп, тамырын казып алу (катлаулылыгы – үсемлекнең үсү ноктасы 3–7 см тирәнлектә).  
3. Гербицидлар:  
   - Юл буйларында һәм авыл хуҗалыгы җирләрендә файдаланыла.  
4. Саклану чаралары:
   - Эш вакытында махсус кием (су үткәрми торган костюм, резина итекләр, күзлек, респиратор) кияргә кирәк.  

Нәрсә эшләргә кирәк?
- Орлык җыелган вакытта кисеп ташламагыз – бу җиргә таралуын тизләтә.  
- Киселгән үсемлекләрне җыеп яндырырга тырышыгыз.  
- Җилле көндә эшләмәгез – орлыклар еракка таралырга мөмкин.  

Һичшиксез, Сосновский балтырганы белән көрәшү – мәҗбүри чара.  
Җир хуҗалары бу үсемлекне юк итүдә җаваплы. Сез дә үз җирегездә әлеге үсемлекне күрсәгез, муниципаль хакимияткә мөрәҗәгать итегез!  

Гүзәл Хөсәенова,
Татарстан Республикасы «Россельхозцентр» филиалы җитәкчесе урынбасары.  
Тел.: (843) 277-88-80.  

Өстәмә мәгълүмат:
Сосновский балтырганы (Heracleum Sosnovskyi) – зонтиклылар гаиләсеннән. 2012 елдан авыл хуҗалыгы өчен файдасыз дип танылган. 2015 елдан чүп үсемлекләре классификаторына кертелгән.  

Сосновский балтырганы белән көрәшү – җәмгыятьнең һәм һәрбер кешенең мөһим бурычы!