Фронт хатларының җылысы

Бөек Ватан сугышы тәмамлануга никадәр генә еллар узса да, халкыбызның сугыш кырларындагы тиңсез батырлыгы һәм тылдагы фидакарьлеге безнең өчен мәңгелек изге хәтер булып кала.

Бүген Әлмәт шәһәре һәм районы мәктәпләрендә уңышлы эшләп килүче Хәрби дан һәм туган якны өйрәнү музейлары нәкъ менә 1941–1945 еллар тарихын яшь буынга тере итеп җиткерүче төп үзәкләр булып тора. «Хәрби батырлык һәм хезмәт фидакарьлеге» проекты кысаларында, без мәктәп музейларында сакланучы иң кыйммәтле ядкарьләрне барладык.

Әлмәт мәктәпләрендә Бөек Ватан сугышы елъязмасы батырлык үрнәкләре аша өйрәнелә. Бу җәһәттән шәһәр мәктәпләре дә, авыл мәктәпләре дә бай архив материаллары туплаган. Аларда шул дәһшәтле елларның кайтавазы булган өчпочмаклы хатлар, сугыш юлларын узган совет солдатының кружкалары, кашыклары, су йөрткән савытлары, тылда хезмәт куйган халкыбызның тормыш-көнкүрешен чагылдырган экспонатлар саклана.

Шәһәрнең М.К. Таһиров исемендәге 1 нче лицее (элеккеге 1 нче урта мәктәп) — 1918 елда ачылган, районның иң өлкән һәм бай тарихлы белем учагы. Биредәге Хәрби дан музее гади экспонатлар җыелмасы гына түгел, ә 1941–1945 еллардагы сугыш афәтен турыдан-туры кичереп, фронтка киткән укытучылар һәм укучыларның шәхси язмышларын саклаучы изге гыйбадәтханә булып тора. Аларның исемнәре алтын хәрефләр белән уелган.

Музейда легендар «Катюша» ракета артиллериясе командиры, гвардия полковнигы, атаклы якташыбыз Бари Йосыповның тормыш һәм сугыш юлы аерым урын алып тора. Биредә аның шәхси документлары, фоторәсемнәре һәм фронт каһарманлыгын раслаучы тарихи язмалар саклана. Нәкъ менә бу мәктәп тарихы аның сугышчан каһарманлыгы белән тыгыз үрелгән.

Мәктәп музее эшчәнлегендәге иң тетрәндергеч һәм кыйммәтле хәзинә — фронт хатлары һәм аларның бүгенге яшь буын күңелендә тудырган тәрбияви йогынтысы.

Әлмәтнең 21 нче мәктәбендә дә 1000 нән артык уникаль ядкарь тупланган Хәрби дан музее эшли. «Татнефть-Поиск» һәм «Высота-116» эзтабарлар отрядлары ярдәмендә оештырылган экспозициядә Бөек Ватан сугышы, Әфганстан һәм Чечня конфликтлары чоры кораллары һәм техникасы тәкъдим ителгән. Экспонатларның күпчелеген сугыш кырларындагы блиндажлардан табылган язмалар һәм саргайган өчпочмаклы хатлар тәшкил итә.

Эзтабарлар отрядларының яңа табылдыклары белән экспозицияләр даими яңартылып торалар.

Музей бүлмәләре, яисә аерым бер почмаклары булган авыл мәктәпләре дә хәтер сагында торалар. Музей экспонатлары үзләренең турыдан-туры чынлыгы һәм авылдашларның язмышын тирән чагылдыруы белән сокландыра. Авыл җирлекләрендәге «Туган якны өйрәнү» музейлары да, мәктәп белән берлектә, тулы канлы эш алып баралар. Мәмәт, Сөләй, Елховой, Яңа Кәшер, Чупай, Бишмунча, Габдрахман авыл җирлекләрендә әлеге эшкә зур игътибар бирәләр.

Елховой авылындагы Х.Әхмәтшин исемендәге музей — районда Бөек Ватан сугышы каһарманнарын барлау буенча иң актив нокталарның берсе. Мәктәпнең эзтабарлар отрядлары сугыш кырларында казу эшләре барышында табылган корал калдыкларын, солдат каскаларын, окоп кашыкларын һәм гильзаларны алып кайтып, музей экспозициясен тулыландырган. Һәр кыр ядкаре артында  авылдашларның түгелгән каны һәм олы батырлыгы ята.

Бүгенге компьютер һәм гаджетлар заманында яшәүче балаларга сугыш кырында үлем белән күзгә-күз очрашкан солдат хатларын уку искиткеч зур ирекле тәэсир ясый. Бу өч юнәлештә ачык күренә.

Эмпатия һәм «Тере тарих» хисен уяту

Бала дәреслектәге коры саннарны укыганда сугышны ерак бер вакыйга итеп кабул итә. Әмма ул музейда нәкъ үзе кебек 17–18 яшьлек авылдашының сугыштан язган өчпочмаклы хатын кулына алып укый башлагач, аның күзенә яшь килә. Бу — тарихның терелеп, бала йөрәгенә кагылу мизгеле.

Ватанпәрвәрлек нигезе

Солдат хатларындагы: «Мин туган җирем, сезнең тынычлык өчен җанымны да кызганмыйм», дигән сүзләр яшьләрне бүгенге тормышның, ирекнең, тыныч күк йөзенең кадерле икәнен аңларга мәҗбүр итә. Бу — хәрби-патриотик тәрбиянең иң үтемле ысулы.

Эзләнү һәм нәсел тамырларын өйрәнү

Укучылар хатларны өйрәнү белән генә чикләнми. Биредәге өлкән сыйныфлар хатларны цифрлы форматка күчерә, алар буенча фәнни эшләр яза һәм үз гаиләләрендәге ветераннарның архивларын барлый башлый. Бу буыннар арасындагы тере күперне саклый.

Музейлар бары тик үткән заманны гына саклау урыны түгел. Бу елларда Ватан өчен җанын фида кылган бабаларыбызның каберен эзләп табучы, музейдагы экспонатларны карап үсүче һәр укучы чын ватанпәрвәр булып җитлегә.

Музейларда сакланучы һәр экспонат бүгенге яшьләргә бабаларыбыз калдырган изге васыятьнамә булып яңгырый. Саргайган кәгазь битләрендәге иман, мәхәббәт һәм батырлык утлары сүнмәгәндә, яшь буын үз тамырларын һәм Ватанын яратучы чын шәхесләр булып үсәчәк. Күңелләрдәге хәтер җепләре өзелмәгәндә, каһарманнарыбызның исемнәре дә мәңгелек.